Nghệ nhân Vũ Đức Thắng – Người thổi hồn vào gốm Bát Tràng
Bát Tràng nổi tiếng với truyền thống làm gốm lâu đời và những nghệ nhân không ngừng sáng tạo để đưa giá trị gốm Việt đến gần hơn với đời sống hiện đại. Trong đó, Nghệ nhân Vũ Đức Thắng được biết đến với dấu ấn riêng qua kỹ thuật đắp nổi, khắc chìm và tư duy kết hợp giữa mỹ thuật với gốm truyền thống.
Với hành trình gắn bó nhiều năm cùng đất và lửa, ông đã tạo nên nhiều tác phẩm độc đáo, từ đồ gốm trang trí đến những tác phẩm độc bản như giày gốm, chân gốm. Cùng tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp nổi bật của Nghệ nhân Vũ Đức Thắng đối với nghệ thuật gốm Bát Tràng qua bài viết dưới đây.
Nghệ nhân Vũ Đức Thắng là ai?
Vũ Đức Thắng, nghệ danh Vũ Thắng, là một nghệ nhân, họa sĩ và nhà sưu tập gốm xuất thân từ làng gốm Bát Tràng. Theo hồ sơ của Bát Tràng Museum, ông sinh năm 1955 và tốt nghiệp ngành Thiết kế Đồ họa tại Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội năm 1980.
Việc được đào tạo về mỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành phong cách sáng tác của ông. Bên cạnh kỹ năng của một người thợ gốm, ông có nền tảng về bố cục, đường nét, màu sắc và tư duy tạo hình.
Đây cũng là điểm khác biệt trong sáng tác của nghệ nhân gốm Bát Tràng Vũ Đức Thắng. Thay vì chỉ tập trung vào công năng, ông hướng nhiều hơn đến khả năng biểu đạt của chất liệu đất và men.
Theo Bát Tràng Museum, phần lớn tác phẩm của ông là những tác phẩm độc bản, kết hợp giữa tinh hoa truyền thống và tư duy hiện đại.
Hành trình từ người học mỹ thuật đến nghệ nhân gốm Bát Tràng
Trở về với nghề truyền thống
Sau khi được đào tạo về mỹ thuật, Vũ Đức Thắng trở về Bát Tràng và tiếp tục gắn bó với nghề gốm của quê hương.
Báo Nhân Dân cho biết ông trở về với nghề trong giai đoạn đất nước còn vận hành theo cơ chế bao cấp. Khi đó, hoạt động sản xuất gốm chủ yếu phục vụ các kế hoạch phân phối, khiến người thợ gặp nhiều hạn chế trong việc phát huy tính sáng tạo. Chính hoàn cảnh này thúc đẩy ông tìm kiếm hướng đi khác cho sản phẩm gốm.
Thay vì chấp nhận lối sản xuất đại trà, ông bắt đầu khai thác sâu hơn yếu tố mỹ thuật, tìm cách tạo ra những sản phẩm có hình thức riêng và giá trị nghệ thuật cao hơn.
Bước ngoặt từ năm 1986
Năm 1986 được xem là một dấu mốc quan trọng trong hành trình sáng tạo của Vũ Đức Thắng. Theo Báo Nhân Dân, từ thời điểm này ông bắt đầu mạnh dạn tìm con đường riêng, kết hợp chất liệu truyền thống với tư duy sáng tạo của một người được đào tạo về mỹ thuật.
Những sản phẩm của ông dần có phong cách riêng, đặc biệt ở kỹ thuật đắp nổi hoa văn trên gốm. Đến năm 1992, ông tham gia một triển lãm kết hợp gốm với tranh của các họa sĩ đương đại tại TP. Hồ Chí Minh, qua đó tên tuổi được biết đến rộng rãi hơn.
Kỹ thuật đắp nổi – dấu ấn đặc biệt của Vũ Đức Thắng
Khi nhắc đến Vũ Đức Thắng, một trong những kỹ thuật được nhắc đến nhiều nhất là đắp nổi.
Đây là kỹ thuật đòi hỏi người thợ tạo từng chi tiết hoa văn trực tiếp trên bề mặt sản phẩm. Các đường nét, khối nổi và họa tiết phải được xử lý phù hợp với hình dáng của vật thể.
Báo Nhân Dân từng mô tả những sản phẩm đắp nổi của Vũ Đức Thắng được thực hiện thủ công, từ vuốt sản phẩm đến đắp hoa văn và nung. Một số chi tiết có thể cần thời gian rất dài để hoàn thiện bởi gần như toàn bộ quá trình phụ thuộc vào tay nghề người thợ.
Vì sao kỹ thuật đắp nổi khó?
Đắp nổi không đơn giản là gắn thêm đất lên bề mặt sản phẩm. Người thợ phải tính toán độ dày, độ bám và sự co ngót của đất trong quá trình phơi, sấy và nung.
Nếu các chi tiết không được xử lý phù hợp, sản phẩm có thể bị nứt, biến dạng hoặc hư hỏng trong lò.
Bởi vậy, kỹ thuật này đòi hỏi sự kết hợp giữa khả năng tạo hình, kinh nghiệm xử lý chất liệu và hiểu biết về quá trình nung.
Khắc chìm và chồng màu
Bên cạnh đắp nổi, Vũ Đức Thắng còn nổi bật với kỹ thuật khắc chìm và cách xử lý nhiều lớp men.
Bát Tràng Museum ghi nhận ông là người có thế mạnh trong khắc chìm, đắp nổi, phủ men và kỹ thuật chồng màu. Những phương pháp này giúp tạo chiều sâu cho bề mặt gốm và làm cho hoa văn có khả năng biến đổi theo ánh sáng.
Các họa tiết quen thuộc như hoa sen, cá chép, mây, rồng hay các hình tượng truyền thống được ông xử lý theo cách riêng, tạo nên sự kết hợp giữa gốm Bát Tràng truyền thống và ngôn ngữ mỹ thuật hiện đại.
Hồn Đất Việt – dấu ấn thương hiệu của nghệ nhân Vũ Đức Thắng
Sau những thành công bước đầu, các sản phẩm của Vũ Đức Thắng dần hình thành một phong cách riêng. Thương hiệu “Hồn Đất Việt” được xây dựng để thể hiện tinh thần mà ông theo đuổi: đưa văn hóa, hình ảnh và cảm xúc Việt Nam vào trong tác phẩm gốm.
Theo Bát Tràng Museum Journal, thương hiệu Gốm Hồn Đất Việt được thành lập năm 2007 bởi Nghệ nhân Ưu tú Vũ Đức Thắng. Không gian này vừa là nơi sản xuất vừa là địa điểm giới thiệu các tác phẩm gốm đến khách tham quan.
Điểm đáng chú ý là sản phẩm Hồn Đất Việt không hướng hoàn toàn đến sản xuất đại trà. Các tác phẩm được định hướng như những sản vật nghệ thuật, chú trọng nhiều đến giá trị thẩm mỹ và dấu ấn của người chế tác.
Các dòng sản phẩm nổi bật của nghệ nhân Vũ Đức Thắng
Lọ hoa và bình gốm đắp nổi
Lọ hoa, bình gốm là một trong những nhóm sản phẩm phù hợp để thể hiện kỹ thuật đắp nổi.
Các họa tiết được tạo hình trực tiếp trên bề mặt, sau đó kết hợp với men để tạo hiệu ứng thị giác. Những mẫu bình có kích thước lớn thường cho phép nghệ nhân thể hiện nhiều nội dung trang trí hơn.
Thạp, thống và chóe
Đây là những dáng gốm truyền thống có kích thước và hình khối phù hợp với việc phát triển các tác phẩm mỹ thuật.
Vũ Đức Thắng từng sáng tác nhiều tác phẩm lấy cảm hứng từ các hình thức như thạp, thống, chóe, lư, đỉnh và tranh gốm. Các chủ đề được khai thác khá đa dạng, từ hình tượng long – ly – quy – phượng đến những câu chuyện về văn hóa và lịch sử Việt Nam.
Lư hương, chân đèn và vật phẩm thờ
Các vật phẩm như lư hương, chân đèn cũng xuất hiện trong sáng tác của ông. Đây là nhóm sản phẩm có mối liên hệ với không gian văn hóa truyền thống và thường yêu cầu sự cân đối cao về hình khối.
Theo nguồn giới thiệu từ Cổng thông tin Đối ngoại Việt Nam, ông từng phát triển những sản phẩm giả cổ kích thước lớn như lư hương, đài sen, bình vôi, chân đèn và long đình.
Tranh gốm
Tranh gốm là hướng sáng tác cho phép Vũ Đức Thắng phát huy nền tảng hội họa và thiết kế.
Thay vì sử dụng giấy hoặc vải, hình ảnh được thể hiện trên chất liệu gốm thông qua tạo hình, khắc, đắp nổi và xử lý men. Đây cũng là cách kết hợp giữa nghệ thuật tạo hình và kỹ thuật thủ công.
Xem thêm: Nghệ nhân Ưu tú Tô Thanh Sơn và dấu ấn gốm Bát Tràng
Những tác phẩm tiêu biểu của Vũ Đức Thắng
Hai bình gốm đắp nổi về lịch sử và Hà Nội
Một trong những nhóm tác phẩm được Báo Nhân Dân nhắc đến là hai bình gốm đắp nổi cao gần 1 m.
Một tác phẩm có chủ đề về lịch sử đấu tranh của dân tộc qua từng thời kỳ, từ thời đại Hùng Vương đến hiện đại. Tác phẩm còn lại khai thác những danh lam, thắng cảnh và hình ảnh lịch sử của Hà Nội trong dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long.
Những tác phẩm này cho thấy gốm có thể trở thành một phương tiện kể chuyện lịch sử, thay vì chỉ đóng vai trò là vật dụng.
Chiếc chân gốm độc bản
Một tác phẩm đặc biệt khác là chiếc chân gốm được thực hiện cho vận động viên Nguyễn Thị Thủy, người từng mất một chân nhưng vẫn nỗ lực thi đấu và đạt thành tích tại các giải thể thao dành cho người khuyết tật.
Vũ Đức Thắng lấy hình tượng cá chép vượt vũ môn làm cảm hứng và sử dụng kỹ thuật khắc chìm với họa tiết long quấn thủy. Tác phẩm được tạo hình bằng phương pháp vuốt thủ công, sau đó trải qua các công đoạn phơi, phủ sáp và khắc họa tiết.
Điểm đặc biệt nằm ở tính độc bản. Đây không phải sản phẩm được tạo khuôn hàng loạt mà được thực hiện như một tác phẩm nghệ thuật riêng cho một câu chuyện cụ thể.
Chiếc giày gốm Bát Tràng – sự kết hợp giữa truyền thống và đương đại
Một trong những sáng tạo gây chú ý nhất của Vũ Đức Thắng là bộ 10 chiếc giày bằng gốm.
Theo Bát Tràng Museum, cuối năm 2011, ông giới thiệu bộ tác phẩm kết hợp hình dáng của những đôi bốt thời trang với chất liệu gốm Bát Tràng. Tác phẩm từng được trưng bày tại Đẹp Fashion Show 10 và sau đó được ghi nhận với danh hiệu “Đôi giày gốm lớn nhất nước”.
Đây là ví dụ tiêu biểu cho tư duy sáng tạo của nghệ nhân: giữ nguyên chất liệu và kỹ thuật gốm nhưng đưa nó vào một hình thức vốn thuộc về thời trang hiện đại.
Qua đó, gốm không còn bị giới hạn trong những hình dáng quen thuộc như bình, bát hay ấm chén mà có thể trở thành chất liệu để tạo nên những tác phẩm nghệ thuật đương đại.
Các danh hiệu và giải thưởng của nghệ nhân Vũ Đức Thắng
Trong hành trình làm nghề, Vũ Đức Thắng nhận được nhiều giải thưởng và danh hiệu.
Theo hồ sơ chính thức của Bát Tràng Museum, ông từng nhận danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội năm 2003, Giải Tinh hoa Việt Nam năm 2004, Giải Ngôi sao Việt Nam năm 2006 và danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú năm 2010. Năm 2014, ông nhận Giải Nhân tài Đất Việt. Đặc biệt, năm 2020, danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân được truy tặng cho ông.
Những danh hiệu này phản ánh sự ghi nhận đối với đóng góp của ông cho lĩnh vực thủ công mỹ nghệ và nghệ thuật gốm.
Bảo tàng Hồn Đất Việt và di sản để lại
Một trong những di sản quan trọng của Vũ Đức Thắng là Bảo tàng Nghệ thuật Hồn Đất Việt Bát Tràng.
Bát Tràng Museum được thành lập ngày 28/01/2016 theo Quyết định số 444/QĐ-UBND của UBND Thành phố Hà Nội và do Cố Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thắng sáng lập. Đây được giới thiệu là bảo tàng nghệ thuật ngoài công lập đầu tiên của làng Bát Tràng.
Không gian này lưu giữ nhiều tác phẩm của ông và tiếp tục kể câu chuyện về gốm Bát Tràng thông qua nghệ thuật đương đại. Bảo tàng hiện cũng giới thiệu các hoạt động sáng tạo của những thế hệ tiếp nối di sản gia đình.
Đây là một đóng góp có ý nghĩa bởi việc bảo tồn nghề không chỉ nằm ở việc giữ lại sản phẩm mà còn cần lưu giữ câu chuyện, kỹ thuật, tư duy sáng tạo và ký ức của người làm nghề.
Đóng góp của Vũ Đức Thắng đối với gốm Bát Tràng
Làm mới ngôn ngữ tạo hình
Điểm nổi bật trong sự nghiệp của Vũ Đức Thắng là khả năng đưa tư duy mỹ thuật vào nghề gốm.
Những hình thức truyền thống được ông khai thác theo cách mới, thông qua khắc chìm, đắp nổi, chồng màu và xử lý men. Nhờ vậy, sản phẩm vừa giữ được yếu tố quen thuộc của gốm Việt vừa có diện mạo đương đại.
Gìn giữ kỹ thuật thủ công
Trong thời đại sản xuất công nghiệp, những kỹ thuật đòi hỏi nhiều thời gian và thao tác thủ công có nguy cơ bị thu hẹp.
Việc Vũ Đức Thắng dành nhiều năm phát triển kỹ thuật đắp nổi và chuốt tay góp phần duy trì những phương pháp chế tác có yêu cầu cao về tay nghề. Báo Nhân Dân cũng ghi nhận đóng góp của ông trong việc bảo tồn và phát triển nghề gốm chuốt tay truyền thống.
Đưa gốm Việt đến gần công chúng quốc tế
Các tác phẩm Hồn Đất Việt được giới thiệu đã xuất hiện tại nhiều quốc gia, trong khi không gian xưởng – bảo tàng cũng trở thành điểm đến của khách trong và ngoài nước.
Điều này cho thấy gốm Bát Tràng có thể vượt ra khỏi phạm vi một sản phẩm thủ công để trở thành phương tiện giới thiệu văn hóa Việt Nam.
Nghệ nhân Vũ Đức Thắng là một trong những gương mặt tiêu biểu cho tinh thần đổi mới của gốm Bát Tràng. Được đào tạo bài bản về mỹ thuật nhưng trở về với nghề truyền thống của quê hương, ông đã tìm cách kết hợp kiến thức hội họa, tư duy tạo hình với kỹ thuật gốm thủ công.
Từ những tác phẩm đắp nổi, khắc chìm đến chiếc chân gốm độc bản và bộ giày gốm, mỗi sáng tác đều cho thấy nỗ lực đưa gốm ra khỏi giới hạn của một vật dụng thông thường để trở thành một hình thức biểu đạt nghệ thuật.
Đáng chú ý hơn, di sản mà ông để lại không chỉ nằm trong những tác phẩm độc bản. Bát Tràng Museum và thương hiệu Hồn Đất Việt tiếp tục lưu giữ câu chuyện, tác phẩm và tinh thần sáng tạo của ông, giúp những giá trị của gốm sứ Bát Tràng có thêm cơ hội được giới thiệu đến công chúng trong nước và quốc tế.
Hãy liên hệ ngay với Giang Nam Ceramic để được đội ngũ chuyên viên hỗ trợ tận tình. Chúng tôi cam kết mang đến những sản phẩm gốm sứ Bát Tràng chính hãng, chất lượng cao, phù hợp cho trang trí không gian sống, quà tặng doanh nghiệp và phong thủy.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
- Địa chỉ VP & Xưởng sản xuất TPHCM: 41 Trần Thái Tông, phường Tân Sơn, TP.HCM
- Địa chỉ xưởng sản xuất Hà Nội : Số 9, Ngõ 99, Xóm 1, Đường Giang Cao, Xã Bát Tràng, Hà Nội.
- Hotline: 081 935 1818 - 0911 729 839
- Email : giangnam.ceramic@gmail.com